Reforma biegłych sądowych coraz bliżej. Szansa na uporządkowanie systemu

Projekt ustawy o biegłych sądowych i instytucjach opiniujących przewiduje odejście od obecnego modelu list prowadzonych przy sądach okręgowych na rzecz scentralizowanego systemu certyfikacji. Konfederacja Lewiatan wskazuje, że centralna certyfikacja może zwiększyć przejrzystość systemu, pod warunkiem, że będzie realnym narzędziem oceny kompetencji, a nie wyłącznie formalnym etapem dopuszczenia do wykonywania funkcji biegłego.

Kluczową rolę w nowym modelu ma pełnić Państwowa Komisja Certyfikacyjna Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących oraz Krajowy Rejestr Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących. Projekt jest obecnie przedmiotem prac legislacyjnych prowadzonych przez Ministerstwo Sprawiedliwości.

Zgodnie z projektem certyfikat biegłego sądowego ma potwierdzać kwalifikacje i kompetencje do wydawania opinii w danej dziedzinie lub specjalności. Analogiczne rozwiązanie przewidziano wobec instytucji opiniujących. Komisja Certyfikacyjna ma odpowiadać m.in. za organizowanie procesu weryfikacji kandydatów, dokonywanie wpisów do rejestru, zatwierdzanie kryteriów certyfikacji oraz nadzór nad działalnością biegłych i instytucji opiniujących.

Ocena Skutków Regulacji wskazuje, że obecny system nie zapewnia wystarczających narzędzi weryfikacji kompetencji kandydatów na biegłych. Zwrócono w niej uwagę m.in. na brak jednolitego systemu oceny kwalifikacji, brak jednej ogólnopolskiej listy biegłych oraz problemy z jakością i terminowością opiniowania.

– Centralna certyfikacja może zwiększyć przejrzystość systemu, pod warunkiem, że będzie realnym narzędziem oceny kompetencji, a nie wyłącznie formalnym etapem dopuszczenia do wykonywania funkcji biegłego. System opiniowania obejmuje bardzo różne specjalności od spraw medycznych i budowlanych po finansowe i techniczne – dlatego kryteria certyfikacji powinny uwzględniać specyfikę poszczególnych dziedzin oraz praktyczne uwarunkowania pracy ekspertów. Znaczenie dla skuteczności reformy będą miały również koszty związane z wynagrodzeniem biegłych. Odpowiednio ukształtowane stawki i sprawne zasady rozliczeń będą istotne dla utrzymania dostępności ekspertów oraz terminowości sporządzania opinii – mówi Kevin Jaworski, ekspert Konfederacji Lewiatan.

Ponadto warto rozważyć, czy projektowany Rejestr powinien wspierać ocenę przydatności opinii sporządzonych w innych postępowaniach. W kontekście art. 278¹ k.p.c. istotne jest nie tylko to, że dana opinia została sporządzona, ale również to, jaki był jej zakres, cel zlecenia oraz materiał, do którego odnosiły się wnioski biegłego. Takie rozwiązanie mogłoby ograniczyć ryzyko mechanicznego wykorzystywania opinii w sprawach, których stan faktyczny lub materiał dowodowy nie jest tożsamy.

Projektowana reforma może stanowić istotny krok w kierunku uporządkowania systemu biegłych sądowych. Kluczowe pozostaje jednak takie ukształtowanie certyfikacji, aby zapewniała wysoką jakość opiniowania, nie ograniczając jednocześnie dostępności ekspertów w specjalistycznych dziedzinach.