Stanowisko ZPP ws. planów nowelizacji ustawy o systemie kaucyjnym

• Związek Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) widzi w systemie kaucyjnym narzędzie, które może pomóc zwiększyć poziomy selektywnej zbiórki oraz recyklingu opakowań. Jednocześnie zwracamy jednak uwagę, że realizacja tych celów nie może odbywać się poprzez nieproporcjonalne obciążanie przedsiębiorców dodatkowymi kosztami i obowiązkami.
• Dalszy rozwój systemu kaucyjnego powinien opierać się na zasadzie proporcjonalności oraz rzetelnej ocenie skutków regulacji, ze szczególnym uwzględnieniem realiów funkcjonowania małych i średnich sklepów.
• Popieramy przedstawione w ostatnim czasie przez resort środowiska pomysły stworzenia organizacji parasolowej koordynującej system kaucyjny oraz ograniczenia obowiązków administracyjnych dla sklepów nieprowadzących zbiórki. Naszą przychylność zyskała również koncepcja tworzenia alternatywnych punktów odbioru opakowań poza placówkami handlowymi.
• Równocześnie sprzeciwiamy się przedwczesnemu rozszerzaniu systemu o kolejne frakcje, w tym szkło jednorazowe i kartony po napojach, bez uprzedniego przeprowadzenia rzetelnej analizy skutków dla przedsiębiorców oraz zapewnienia ku temu odpowiedniej infrastruktury.

Związek Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) z całą mocą popiera cele, jakie przyświecały ustawodawcy podczas prac nad ustawą wprowadzającą w Polsce system kaucyjny: zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki opakowań po napojach, podniesienie poziomu recyklingu i ponownego wykorzystania opakowań, ograniczenie ilości odpadów opakowaniowych trafiających do środowiska, wsparcie budowy gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ) czy skłonienie przedsiębiorców do wzięcia odpowiedzialności za zagospodarowanie wprowadzanych przez nich do obiegu opakowań. Nie ulega wątpliwości, że zrealizowaniu tych ambicji będzie sprzyjać wdrożenie szeregu komplementarnych rozwiązań, spośród których szczególną rolę odegra system kaucyjny. Chociaż nie kwestionujemy jego znaczenia w tym procesie, to równocześnie działając w interesie małych i średnich sklepów musimy zaprotestować wobec takich pomysłów rozszerzenia tego mechanizmu, które w nadmierny sposób obciążyłyby przedsiębiorców dodatkowymi obowiązkami, kosztami i ryzykami organizacyjnymi.

Poniżej w sposób szczegółowy odnosimy się do pojawiających się w przestrzeni publicznej zapowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ) dotyczących planowanych zmian w systemie kaucyjnym.

W pierwszej kolejności pragniemy podkreślić, że prace nad kolejnymi nowelizacjami ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi powinny odbywać się w oparciu o zasadę proporcjonalności oraz realną ocenę skutków regulacji dla przedsiębiorców. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na fakt, że sklepy detaliczne, w tym placówki franczyzowe i supermarkety osiedlowe, nie zostały zaprojektowane jako infrastruktura odpadowa. Ich podstawową funkcją jest sprzedaż produktów, a nie magazynowanie i obsługa dużych strumieni opakowań zwrotnych. Zbieranie zużytych opakowań, czy to w formie manualnej czy z wykorzystaniem urządzeń RVM, to dla jednostek handlu dodatkowe zadania. Stąd przy projektowaniu dalszych zmian w systemie ustawodawca powinien uwzględnić ich ograniczenia, w tym dostępną powierzchnię składowania odpadów, koszty pracy, posiadane zasoby osobowe oraz rosnącą liczbę wymogów regulacyjnych, z jakimi mierzy się dziś sektor handlowy. Jego głos powinien zostać przez ustawodawcę należycie wysłuchany.

Po drugie, chcemy wyrazić nasze poparcie dla wysuniętej niedawno przez ministrę Anitę Sowińską propozycji utworzenia organizacji parasolowej koordynującej funkcjonowanie systemu kaucyjnego. Wskazujemy przy tym, że taki podmiot powinien stać się rzeczywistym forum współpracy pomiędzy wszystkimi uczestnikami rynku: producentami, operatorami, handlem, recyklerami, samorządami i administracją publiczną.

W naszej ocenie obecny wielooperatorowy model może prowadzić do rozproszenia standardów, różnych wymogów technicznych, odmiennych zasad raportowania, niespójnych harmonogramów odbioru i różnych rozliczeń. Logiczną odpowiedzią na te bolączki wydaje się centralna koordynacja, która może pomóc uspójnić zasady rozliczeń między sklepami a operatorami oraz zapewnić przejrzyste reguły wymiany danych, sprawną obsługę reklamacji czy transparentny model finansowania kosztów ponoszonych przez sklepy. W naszym przekonaniu prawdopodobieństwo zmaterializowania się takiego scenariusza zwiększy zagwarantowanie realnego udziału przedstawicieli małych i średnich przedsiębiorców w procesie podejmowania decyzji dotyczących dalszego rozwoju systemu.

Choć co do zasady popieramy postulat utworzenia organizacji parasolowej, to jednocześnie uczulamy, że zakres jej działania oraz kompetencje powinny uprzednio zostać szeroko omówione, np. podczas dedykowanego okrągłego stołu kaucyjnego. Jak do tej pory to operatorzy rozważali utworzenie takiej organizacji parasolowej zrzeszającej operatorów i koordynującej pracę i wymianę danych pomiędzy spółkami operatorskimi. Według ZPP bardziej zasadne byłoby powołanie szerszej organizacji koordynującej funkcjonowanie de facto wielu konkurujących ze sobą systemów kaucyjnych, skupiającej wszystkich kluczowych uczestników rynku, w tym producentów, organizacje i podmioty reprezentujące producentów, jednostki handlu oraz przedstawicieli branży komunalnej (sortownie i centra zliczania).

Po trzecie, naszą przychylność zyskał także przedstawiony niedawno przez resort środowiska postulat zwolnienia z obowiązku raportowania tych małych sklepów, które nie są punktami zbiórki. Tego rodzaju wymogi nie wnoszą bowiem istotnej wartości do systemu, a generują ryzyko błędów i konieczność zaangażowania pracowników w czynności administracyjne zamiast w obsługę klientów. W związku z tym uważamy, że komunikowana zmiana byłaby zgodna ze wspomnianą już zasadą proporcjonalności i przełożyłaby się na ograniczenie kosztów funkcjonowania systemu bez uszczerbku dla realizowanych przez niego celów środowiskowych. Naszym zdaniem zwolnienie powinno być zapisane w ustawie w sposób jednoznaczny
i niebudzący wątpliwości interpretacyjnych.

Po czwarte, widzimy potrzebę rozwijania alternatywnych punktów zbiórki poza placówkami handlowymi. Postrzegamy ten kierunek jako właściwy i przynoszący realne korzyści dla konsumentów, ułatwiający zwrot opakowań oraz potwierdzający regułę powszechności systemu kaucyjnego. Wolnostojące punkty odbioru, zlokalizowane w miejscach dogodnych dla konsumentów – np. na parkingach, targowiskach, centrach przesiadkowych czy osiedlach mieszkaniowych – mogą zwiększyć dostępność systemu, poprawić efektywność logistyczną oraz zmniejszyć presję nakładaną na sklepy. W efekcie te będą mogły w większym stopniu skupić się na prowadzeniu sprzedaży, a w mniejszym na realizowaniu funkcji magazynowo-logistycznej.

Po piąte, sprzeciwiamy się planom rozszerzenia systemu kaucyjnego o kolejne frakcje opakowaniowe, w tym szkło jednorazowe i kartony po napojach. Próba ich włączenia wymusiłaby bowiem konieczność zbudowania całkowicie nowego systemu zbiórki tych opakowań funkcjonującego równolegle do systemu zbiórki w tzw. „zielonym worku”. W rezultacie, w przypadku opakowań szklanych jednorazowego użytku funkcjonowałyby w Polsce dwa odrębne, równoległe systemy zbiórki.

W naszym mniemaniu obecny etap funkcjonowania systemu wymaga przede wszystkim stabilizacji organizacyjnej, oceny dotychczasowych skutków dla przedsiębiorców oraz wyciągnięcia wniosków z pierwszych doświadczeń. Tak prędkie wprowadzenie nowych kategorii nie tylko zakłóci te procesy, ale też z dużym prawdopodobieństwem doprowadzi do zwiększenia zobowiązań po stronie handlu, w tym zwłaszcza dla małych podmiotów.

Z naszej perspektywy w przypadku szkła jednorazowego problemem nie jest sam cel podniesienia poziomu recyklingu tego materiału, ale sposób organizacji zbiórki. Tego rodzaju opakowania charakteryzują się większą masą, podatnością na uszkodzenia oraz wyższymi wymogami dotyczącymi przechowywania; ich odbiór z placówek musi też odbywać się częściej w porównaniu do innych frakcji. Ich włączenie do systemu obsługiwanego przez sklepy detaliczne mogłoby oznaczać dodatkowe koszty, ryzyka bezpieczeństwa oraz konieczność dostosowania zaplecza wielu placówek. Szczególnie małe podmioty mogłyby napotkać wynikające z niedoboru przestrzeni trudności z obsługą ciężkiego, kruchego i brudzącego strumienia odpadów.

Podobne wyzwania dotyczą kartonów po napojach, które jako opakowania wielomateriałowe wymagają odrębnych zasad zbiórki, identyfikacji i zagospodarowania. Dlatego apelujemy do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, by jakiekolwiek decyzje związane z rozszerzeniem systemu o nowe frakcje poprzedziło gruntowną oceną skutków dla MŚP, pilotażem oraz najlepiej gwarancją zapewnienia finansowania infrastruktury i obsługi.

Dodatkowo pragniemy zaznaczyć, że nie popieramy również prób włączenia do systemu opakowań po produktach mlecznych. Głównymi argumentami przeciwko takiemu rozwiązaniu są omówione wyżej względy organizacyjne w jednostkach handlowych oraz aspekty sanitarne.

Reasumując, Związek Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) postuluje, by dalsze prace legislacyjne nad systemem kaucyjnym koncentrowały się na poprawie jego efektywności, ograniczeniu zbędnych obciążeń administracyjnych oraz zapewnieniu równomiernego rozłożenia kosztów pomiędzy wszystkich uczestników rynku. Przyświecające mu cele środowiskowe uda się bowiem zrealizować tylko wówczas, gdy będzie on dobrze zaprojektowany, zgodny z zasadą proporcjonalności oraz uwzględniający realia prowadzenia działalności gospodarczej. W osiągnięciu tego efektu bez wątpienia pomoże dialog z przedsiębiorcami oraz poprzedzająca wszelkie zmiany rzetelna ocena skutków regulacji.