Fundusze UE 2028–2034: mniej programów, więcej odpowiedzialności za efekty

Ponad 120 mld euro dla Polski, ale w zupełnie nowym systemie – opartym na efektach, reformach i większym ryzyku. Takie wnioski płyną ze spotkania Konfederacji Lewiatan z przedstawicielami administracji rządowej poświęconego przyszłej perspektywie finansowej UE.

W spotkaniu „Perspektywa finansowa UE 2028–2034 – kierunki i założenia” wzięli udział przedstawiciele Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej oraz Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Było ono okazją do omówienia założeń Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR), który ma całkowicie zmienić sposób planowania i wdrażania funduszy unijnych po 2027 r.

Jeden plan zamiast wielu programów

Najważniejszą zmianą jest odejście od dotychczasowego systemu programów krajowych i regionalnych na rzecz jednego dokumentu strategicznego – PPKR. Obejmie on wszystkie obszary finansowania, łącząc politykę spójności, rolnictwo, bezpieczeństwo i inne instrumenty w jeden spójny mechanizm. Założenia budowania tego dokumentu oraz harmonogram prac przedstawiła Renata Calak, dyrektor Departamentu Strategii w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej.

W praktyce oznacza to koniec silosowego podejścia i konieczność łączenia działań, np. inwestycji infrastrukturalnych z rozwojem kompetencji i wsparciem badań. Nowy system będzie oparty na modelu znanym z Krajowego Planu Odbudowy. Środki będą wypłacane nie za poniesione wydatki, lecz za osiągnięcie konkretnych rezultatów i wdrożenie reform. To fundamentalna zmiana dla beneficjentów, która oznacza większy nacisk na wskaźniki i kamienie milowe, konieczność precyzyjnego planowania projektów i realne ryzyko utraty środków w przypadku nieosiągnięcia celów.

Ponad 120 mld euro dla Polski

Polska może liczyć na co najmniej 123 mld euro w ramach nowej perspektywy. Jednocześnie całkowity budżet UE w tym obszarze sięga ponad 860 mld euro. Największa część środków pozostanie w polityce spójności (ok. 70,8%), co zapewnia możliwość korzystania z tych funduszy przez Polskę.

Przedstawiciele administracji obecni na spotkaniu podkreślali jednak wielokrotnie, że rośnie znaczenie instrumentów zarządzanych centralnie przez Komisję Europejską. Oznacza to nowe i szersze możliwości wsparcia, ale także większą konkurencję o finansowanie. Większość tych instrumentów będzie skoncentrowanych wokół Europejskiego Funduszu Konkurencyjności oraz programu Horyzont Europa. Będą one dostępne dla przedsiębiorców z całej Europy. O korzyściach płynących z tych instrumentów opowiedział Zbysław Ziemacki, dyrektor Departamentu Innowacyjności i Polityki Kosmicznej w Ministerstwie Rozwoju i Technologii.

Niższe dofinansowanie dla części regionów

Zmianie ulegną także poziomy wsparcia unijnego. Region warszawski stołeczny (jako region lepiej rozwinięty) będzie mógł liczyć na maksymalnie 40% dofinansowania UE. Dla większości pozostałych regionów poziom wsparcia wyniesie 85%, natomiast dla regionów przejściowych (których w kolejnej perspektywie w Polsce będzie cztery: woj. dolnośląskie, pomorskie, śląskie, wielkopolskie) – 60%.

Dodatkowe wsparcie będzie mogło być zapewniane wkładem z budżetu państwa. Przedsiębiorcy będą także zobowiązani do zapewniania wkładu własnego, zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów pomocy publicznej.

Kolejna istotna zmiana dotyczy struktury wsparcia dla przedsiębiorstw. W nowej perspektywie mają dominować instrumenty zwrotne – pożyczki i inne formy finansowania, które pozwalają na „obracanie” środkami w dłuższej perspektywie. Dotacje pozostaną, ale głównie w obszarach o najwyższym ryzyku, takich jak zaawansowane technologie czy cyberbezpieczeństwo.

Priorytety we wsparciu przedsiębiorców

Priorytety wsparcia firm przedstawili Grzegorz Orawiec, dyrektor Departamentu Programów Wsparcia Innowacji i Rozwoju w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej oraz Marta Mioduszewska, zastępca dyrektora w tym departamencie. Wsparcie zostanie silnie skoncentrowane na budowaniu konkurencyjności gospodarki poprzez rozwój badań, innowacji i kompetencji, wzmacnianie współpracy nauki z biznesem, selektywne wsparcie kluczowych technologii, skalowanie działalności firm i ekspansję zagraniczną.

To odpowiedź na główne wyzwania wskazywane przez Komisję Europejską – m.in. niską innowacyjność, ograniczony eksport wysokich technologii oraz niewystarczające inwestycje przedsiębiorstw.

Moment przełomowy dla polityki rozwoju

Uczestnicy spotkania zgodzili się, że nowa perspektywa finansowa oznacza fundamentalną zmianę podejścia – od finansowania projektów do finansowania efektów i reform. Dla przedsiębiorstw oznacza to konieczność szybszego dostosowania się do nowych zasad, większą rolę partnerstw (także międzynarodowych) oraz bardziej strategiczne podejście do inwestycji.

Konfederacja Lewiatan będzie aktywnie uczestniczyć w pracach nad PPKR i angażować przedsiębiorców w proces konsultacji, aby przyszłe instrumenty wsparcia jak najlepiej odpowiadały na potrzeby biznesu. Nasi reprezentanci są członkami Zespołu ds. PPKR oraz grup roboczych pracujących nad szczegółami poszczególnych priorytetów, które będą realizowane po 2027 roku. Jako jedna z pierwszych organizacji rozpoczęliśmy rozmowy o przyszłej perspektywie unijnej z szerokim składem przedstawicieli administracji publicznej.

Spotkanie „Perspektywa finansowa UE 2028–2034 – kierunki i założenia” odbyło się 28 kwietnia w siedzibie Konfederacji Lewiatan.