Nawet 120 mld euro na badania naukowe i innowacje w ramach programu Horyzont Europa

W następnym budżecie UE na lata 2021-2027 Komisja Europejska zaproponowała 100 mld euro na badania naukowe i innowacje w ramach programu Horyzont Europa. Biorąc pod uwagę nakłady ponoszone przez 27 państw członkowskich UE (już bez Wielkiej Brytanii) na poprzedni program Horyzont 2020 to wzrost aż o 29%, a Parlament Europejski proponuje, aby zwiększyć budżet Horyzontu Europa nawet do 120 mld euro. Nasze instytucje publiczne, jak i firmy powinny wykorzystać tą okazję i inwestować w innowacje. Problemem może być jednak sceptyczne podejście państw członkowskich UE do zwiększenia wpłat do unijnego budżetu.

W tym kontekście warto podkreślić, że według danych za 2017 r. Polska wykorzystała zaledwie 1% funduszy dostępnych na Horyzont 2020 dla całej UE, co jest w dużej mierze konsekwencją znacznie łatwiejszego dla naszych firm dostępu do funduszy strukturalnych w ramach kopert narodowych. Jeśli jednak nasza gospodarka chce poradzić sobie z rosnącą presją płacową po stronie pracowników i przejść na wyższy poziom w światowym łańcuchu dostaw, które oznaczałoby jednocześnie większe zyski dla firm i wyższe zarobki dla pracowników, to zarówno instytucje publiczne, jak i firmy muszą zacząć w większym stopniu inwestować w badania i innowacje. Należy pamiętać, że Polska przeznacza zaledwie 1% swojego PKB na ten cel, podczas gdy średnia unijna to 2%, a tzw. „europejscy championi”, tj. kraje skandynawskie i Niemcy wydają ok. 3% PKB.

Biorąc pod uwagę rosnącą globalną konkurencję w dziedzinie badań i innowacji już nie tylko ze strony USA, Korei Południowej i Japonii, ale także Chin, UE podjęła decyzję nie tylko o zwiększeniu dostępnych funduszy na badania i innowację, ale także o zreformowaniu samego programu Horyzont Europa, który będzie podzielony na trzy filary: otwarta nauka, globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłu oraz otwarta innowacja. Pierwszy jest dostępny tylko dla świata nauki, ale drugi z 52,7 mld euro (56% całego programu) jest skierowany przede wszystkim do firm i przemysłu. Z tej kwoty 15 mld euro ma być przeznaczone na kluczowe technologie prorozwojowe, wciąż w Polsce niedoinwestowane.

W ramach tego filaru będą teraz także funkcjonować nowe ogólnounijne misje skupiające się na wyzwaniach społecznych i konkurencyjności przemysłowej. Ich przykładowy zakres tematyczny może obejmować tak zróżnicowane kwestie, jak walka z rakiem, czysty transport czy oczyszczenie oceanów z odpadów z tworzyw sztucznych.

Zdaniem Adama Dorywalskiego, eksperta ds. UE pracującego w biurze Konfederacji Lewiatan w Brukseli, bardzo ważne jest, aby polskie firmy wykazały się aktywnością w prowadzonych przez Komisję Europejską konsultacjach publicznych dotyczących definiowania przyszłych misji, ponieważ będą one dostawały przez lata 2021-2027 dofinansowanie na poziomie 5-10 mld euro (ok 1 mld euro na misję). Jednym ze sposobów w jaki można wpłynąć na wybór ostatecznej listy misji jest większe zaangażowanie się przedsiębiorstw w zreformowane partnerstwa europejskie.

Program Horyzont Europa ma zamiar uporządkować liczbę partnerstw, które UE współprogramuje lub współfinansuje z partnerami, takimi jak przedstawiciele przemysłu i społeczeństwa obywatelskiego, aby zwiększyć ich efektywność i wpływ na osiągnięcie europejskich celów w zakresie unijnej polityki dotyczącej badań i innowacji, w tym właśnie zdefiniowania nowych misji.

Utworzona zostanie także Europejska Rada ds. Innowacji (skrót z ang. EIC), która będzie zarządzać 10 mld euro z trzeciego filaru (pozostałe 3,5 mld euro będzie w dyspozycji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii). Filar ten stanowi 14% całego Horyzontu Europa i będzie zaadresowany przede wszystkim do sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MSP). EIC ma być punktem kompleksowej obsługi finansującej za pomocą grantów i łączenia różnych środków finansowania (dostępnych poprzez Europejski Bank Inwestycyjny oraz program InvestEU) szybko rozwijające się innowacje wysokiego ryzyka, które mają duży potencjał tworzenia zupełnie nowych rynków. Zapewni ona bezpośrednie wsparcie dla innowatorów zarówno na wczesnym etapie prac, jak i na dalszym etapie rozwoju oraz wprowadzaniu na rynek.

Jak dodaje Kinga Grafa, dyrektorka biura Lewiatana w Brukseli, Komisja Europejska tworzy nowe programy, które przyczynią się do większych inwestycji w badania i innowacje w UE, takich jak Cyfrowa Europa (9,2 mld euro), Program Kosmiczny (16 mld euro), Europejski Fundusz Obronny (4,1 mld euro na inwestycje w badania) oraz część Instrumentu Łącząc Europę przeznaczona na sprawy cyfrowe (3 mld). Dodatkowo, aż 65-85% funduszy spójności ma zostać przeznaczonych na bardziej inteligentną i przyjazną dla środowiska Europę. Dlatego, jednym z większych wyzwań przed jakimi stanie UE w nowej perspektywie finansowej, będzie koordynacja i spójne zarządzanie tymi wszystkimi funduszami, o które powinny zawalczyć polskie firmy.

BusinessEurope, organizacja zrzeszająca federacje pracodawców z 34 europejskich państw, do której należy Konfederacja Lewiatan, zwraca uwagę w swoim stanowisku, że propozycja Komisji Europejskiej niestety nie jest wystarczająco ambitna, aby UE osiągnęła swój cel inwestycyjny w zakresie badań i rozwoju wynoszący 3% PKB. Należy także pamiętać, że to wszystko jest na razie propozycją Komisji Europejskiej, a w Parlamencie Europejskim trwają prace z wiodącą w sprawie Horyzontu Europa komisją ds. przemysłu (ITRE). Biorąc pod uwagę tzw. lukę budżetową po Brexicie oraz brak woli niektórych państw członkowskich do zwiększenia składki wpłacanej do budżetu UE, aby ją pokryć (obecnie składka wynosi 1% PKB, Parlament Europejski proponuje jej zwiększenie do 1,3% PKB), może okazać się, że pieniędzy na badania i innowacje w następnym budżecie UE będzie jeśli nie mniej, to na pewno nie więcej. Dlatego w tym momencie kluczowy jest nacisk firm na poszczególne państwa członkowskie, aby te poparły propozycje Komisji i Parlamentu dot. zwiększenia nakładów finansowych na badania i innowacje w perspektywie finansowej na lata 2021-2027.

dyplom
Wielkopolski Związek Pracodawców Lewiatan
ul. Grunwaldzka 104
60-307 Poznań
tel. 61 657 60 51
tel. 691 98 68 68
biuro@wzp.org.pl
www.wzp.org.pl
konfederacja lewiatan
Copyright by MindsEater